Mối quan hệ thương mại song phương giữa Việt Nam và Hoa Kỳ đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mang tính bước ngoặt khi Washington liên tục tung ra các biện pháp pháp lý và phòng vệ nghiêm khắc nhằm vào hàng hóa xuất khẩu từ từ Hà Nội.
Theo truyền thông trong nước và quốc tế đưa tin, tính đến hết tháng 5/2026, chỉ trong vòng vài tháng ngắn ngủi Việt Nam bỗng trở thành đích nhắm của 3 cuộc điều tra quy mô lớn, dựa trên Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ.
Các cuộc điều tra này tập trung thẳng vào ba lĩnh vực cốt lõi bao gồm tình trạng sản xuất dư thừa, các nghi vấn về lao động cưỡng bức, cùng những bất cập trong chính sách bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.
Động thái cứng rắn này từ Mỹ diễn ra song song với một thực tế đáng quan ngại đối với các doanh nghiệp Việt Nam, đó là việc Mỹ đã mở tới 82 cuộc điều tra phòng vệ thương mại với Việt Nam, đưa Hoa Kỳ trở thành quốc gia đứng đầu trong tổng số 321 vụ việc điều tra phòng vệ mà Hà Nội phải đối mặt trên toàn cầu.
Theo giới chuyên gia kinh tế quốc tế, làn sóng điều tra dồn dập này không phải là một sự trùng hợp ngẫu nhiên mà là phản ứng hệ thống của giới hoạch định chính sách Mỹ trước việc thặng dư thương mại của Việt Nam với Mỹ không ngừng tăng cao trong những năm gần đây.
Việc thặng dư thương mại phình to quá nhanh vô hình trung biến Việt Nam thành một tiêu điểm nhạy cảm trên bàn cờ chính trị nội bộ của nước Mỹ, đặc biệt là trong bối cảnh các xu hướng bảo hộ sản xuất trong nước tại Mỹ đang chiếm ưu thế.
Việc áp dụng Mục 301 là một công cụ pháp lý cực kỳ mạnh mẽ, cho phép chính phủ Mỹ đơn phương áp đặt các biện pháp trừng phạt thuế quan hoặc các “hành động khắc phục” mang tính trừng phạt nếu họ có thể kết luận rằng một quốc gia đối tác có hành vi thương mại không công bằng hoặc gây tổn hại đến lợi ích kinh tế của Mỹ.
Do đó, các cuộc điều tra hiện tại đang tạo ra một áp lực mang tính sống còn đối với mô hình kinh tế vốn phụ thuộc lớn vào nền kinh tế xuất khẩu của Việt Nam.
Ở một khía cạnh khác, vẫn theo giới chuyên gia các nội dung điều tra, các cáo buộc về sản xuất dư thừa và lao động cưỡng bức là những điểm nghẽn có khả năng gây ra thiệt hại nghiêm trọng nhất cho chuỗi cung ứng.
Nhất là, khi Mỹ nghi ngờ Việt Nam là trạm trung chuyển cho các dòng hàng hóa dư thừa từ các quốc gia khác để né thuế, hoặc đặt dấu hỏi về tiêu chuẩn lao động trong các ngành sản xuất có sử dụng lao động cưỡng bức.
Khi đó, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam có nguy cơ bị khựng lại do tâm lý e ngại rủi ro pháp lý từ các tập đoàn đa quốc gia.
Điều này sẽ buộc các nhà quản trị vĩ mô tại Hà Nội phải đối mặt với một thực tế không thể tránh né, đó là việc duy trì tăng trưởng xuất khẩu bằng mọi giá dựa trên lợi thế nhân công giá rẻ và các chính sách ưu đãi không còn là chiếc bùa hộ mệnh an toàn trên thị trường quốc tế.
Giới quan sát thẳng thắn chỉ ra rằng Việt Nam đang thiếu các công cụ phòng vệ chủ động và một cơ chế minh bạch đủ mạnh để đối phó với các cuộc điều tra phức tạp từ các cơ quan lập pháp Mỹ.
Nếu Hà Nội không có những điều chỉnh mang tính chiến lược trong việc nâng cao vấn đề sở hữu trí tuệ, cải thiện môi trường lao động thực chất và kiểm soát chặt chẽ xuất xứ hàng hóa, Thì Việt Nam có thể sẽ phải gánh chịu những đòn trừng phạt thuế quan khắc nghiệt trong thời gian tới.
Việc cân bằng giữa lợi ích tăng trưởng kinh tế nội địa và việc tuân thủ các định chế thương mại khắt khe của Mỹ hiện vẫn là một bài toán hóc búa.
Nó đòi hỏi ban lãnh đạo Ba Đình phải có những bước đi ngoại giao kinh tế khôn khéo và thực chất thay vì chỉ dựa vào các tuyên bố hợp tác mang tính ngoại giao thông thường.
Trà My – Thoibao.de
